Room tín dụng và chuyện tu chánh án thứ 5

Trong giờ học về các loại khủng hoảng kinh tế ở trường Columbia, Mỹ, năm ngoái, vị giáo sư giảng cho chúng tôi là để phòng tránh khủng hoảng ngân hàng, thế giới có 2 cách tiếp cận chính sách là kìm kẹp (repression) và thận trọng (prudential).

Kìm kẹp là hình thức can thiệp trực tiếp vào giá cả và sản lượng của thị trường dịch vụ ngân hàng. Xin lưu ý, giá cả của dịch vụ ngân hàng là lãi suất, còn sản lượng chính là room tín dụng.

Sự can thiệp này giúp các ngân hàng không phải chịu áp lực cạnh tranh quá mạnh mẽ với nhau, không phải chạy đua quá căng thẳng để nâng lãi suất huy động, hạ lãi suất cho vay. Mỗi ngân hàng sẽ được bảo đảm một biên lợi nhuận ổn định khiến ngân hàng khó phá sản hơn.

Kiểu quản lý này rất dễ làm, nhưng tác động tiêu cực của nó là khiến cho các nguồn lực không được phân bổ một cách tối ưu. Một ngân hàng có năng lực cạnh tranh kém rất khó bị loại khỏi thị trường, một ngân hàng tốt cũng khó có thể bứt phá để chiếm lĩnh thị phần. Vì thế, cách quản lý kìm kẹp không giúp tối đa hoá được tăng trưởng kinh tế.

Để phòng tránh khủng hoảng ngân hàng, thế giới có hai cách tiếp cận chính sách là kìm kẹp và thận trọng. Ảnh: Hoàng Hà

Cách thứ hai, thận trọng, là hình thức can thiệp dựa trên các quy định về an toàn tài chính, gồm các quy định an toàn vi mô của một ngân hàng cụ thể (micro-prudential regulations) và an toàn vĩ mô của cả hệ thống ngân hàng (macro-prudential regulations). Thể hiện dễ thấy nhất là các quy định tỷ lệ an toàn, quản lý rủi ro ngân hàng, tiêu chuẩn Basel…

Cách làm này vẫn có thể giúp các ngân hàng an toàn, khó phá sản do các tỷ lệ an toàn được bảo đảm và khả năng chống chịu biến động vĩ mô tốt, mà không làm mất đi động lực cạnh tranh. Nhưng cách làm này mất nhiều thời gian hơn.

Vị giáo sư nói, về lý thuyết, ngân hàng trung ương ở các nền kinh tế mới nổi tiếp cận quản lý bằng cách thức “kìm kẹp” vì nó dễ làm và an toàn hơn. Tuy nhiên, các ngân hàng trung ương sau đó dần dần xây dựng năng lực theo cách thận trọng, gây dựng lòng tin của xã hội và thị trường để cuối cùng là nới dần và bãi bỏ các quy định mang tính kìm kẹp đi.

“Nhưng cái quan trọng nhất quyết định việc một quốc gia chọn cách tiếp cận kìm kẹp hay thận trọng, và sự thành công của quá trình tự do hoá trên lại chủ yếu vì các lý do chính trị”, vị giáo sư nói.

Theo cách kìm kẹp thì ngân hàng trung ương sẽ có quyền lực rất lớn trong việc cấp phép cho ông này ông kia thành lập ngân hàng, hay quyền phân bổ room tín dụng cho ngân hàng này mà không phải ngân hàng khác. Mà quyền lực thì đi kèm với lợi ích.

Đến đây, ông thầy nửa đùa nửa thật quay ra hỏi cả lớp: “Tôi biết trong lớp này nhiều người là quan chức của ngân hàng trung ương các nước đang phát triển. Liệu có bạn nào có thể chia sẻ với cả lớp xem lý do lợi ích đó có đúng không?”

Cả lớp không ai nói gì.

Ông thầy lại mớm: “James, anh có thể chia sẻ không”? James (tên nhân vật đã được thay đổi), vốn là quan chức cấp trung ngân hàng trung ương của một nền kinh tế mới nổi, cười lớn rồi nói đùa: “I take the Fifth” (The Fifth là muốn nói đến tu chánh án thứ 5 của Hiến pháp Mỹ, quy định về quyền từ chối trả lời câu hỏi, quyền giữ im lặng, được sử dụng để không phải tiết lộ thông tin buộc tội chính mình).

Cả lớp chúng tôi cười ngặt nghẽo.

Room tín dụng ở Việt Nam

Ở Việt Nam, room tín dụng được áp dụng kể từ năm 2011 và mang lại không ít vấn đề cho nỗ lực hiện đại hóa hệ thống ngân hàng thương mại.

Đối với dịch vụ ngân hàng, chúng ta cũng có thể sử dụng mô hình cung cầu đơn giản để lý giải. Sản phẩm của dịch vụ ngân hàng là tín dụng, nguyên vật liệu đầu vào chính là tiền huy động; giá cả của hàng hoá chính là lãi suất; còn dư nợ tín dụng chính là sản lượng.

Room tín dụng chính là giới hạn sản lượng cung cấp trên thị trường. Nếu điểm cân bằng của thị trường có sản lượng nhỏ hơn tổng room tín dụng thì nhìn chung chính sách này không có tác động gì lớn. Nhưng nếu điểm cân bằng của thị trường mà có sản lượng lớn hơn quy định của ngân hàng trung ương thì thị trường sẽ không về được điểm cân bằng và sẽ nảy sinh thiếu hụt hàng hoá.

Thiếu hụt tín dụng sẽ khiến lãi suất cho vay tăng, lãi suất huy động giảm. Khi nguồn cung bị hạn chế, các ngân hàng sẽ nâng lãi suất để giảm số lượng người muốn vay tiền, đồng thời, các ngân hàng sẽ giảm lãi suất huy động để sao cho số tiền đầu vào vừa đủ với room tín dụng họ có. 

Kết quả là, lãi suất huy động giảm và lãi suất cho vay tăng. Khoảng chênh lệch giữa hai lãi suất này rộng ra sẽ giúp lợi nhuận biên trung bình của cả hệ thống ngân hàng tăng lên. Như vậy, các ngân hàng sẽ có lãi nhiều hơn.

Nói như vậy thì chính sách room tín dụng giúp các ngân hàng được hưởng lợi, nhưng vì sao các ngân hàng vẫn kêu trời vì vấn đề room tín dụng?

Bởi các phân tích trên là phân tích cho tổng thể toàn bộ các ngân hàng. Nhưng trong cái bánh to đó, chia nhau các miếng bánh mới là điều quan trọng cho các ngân hàng thương mại. 

Nếu lợi nhuận biên trung bình cao, nhưng nếu room tín dụng rơi vào ngân hàng nào, thì ngân hàng đó sẽ chiếm được thị phần này và qua đó sẽ thu được phần lợi nhuận như trên đã nói. Do đó, kịch bản đẹp nhất với một ngân hàng là trần tín dụng toàn hệ thống tăng ít, nhưng phần tăng đó được phân bổ hết cho mình. Chính vì thế, các ngân hàng kêu là kêu đòi room tín dụng cho chính mình.

Nhưng ai học kinh tế học cũng đều biết, chính sách quota giới hạn sản lượng thị trường và thậm chí phân bổ sản lượng cho từng nhà cung cấp thì sẽ thiệt hại cho khách hàng, gây lợi cho nhà cung cấp, và phần thiệt sẽ lớn hơn phần lợi, tức là tổng cộng thì xã hội bị thiệt.

Một vấn đề nữa là ở Việt Nam, chúng ta không chỉ giới hạn room tín dụng, pháp luật còn giới hạn luôn cả trần lãi suất cho vay ngắn hạn. Như đã phân tích trên, room tín dụng sẽ khiến lãi suất cho vay bị đẩy lên. 

Nhưng nếu lãi suất này vượt quá mức trần theo quy định, thì sẽ nảy sinh nguy cơ giao dịch gầm bàn. Hợp đồng tín dụng có thể vẫn ghi mức lãi suất đúng bằng mức trần để tránh bị kiểm tra, nhưng thực tế, để có thay vay được tiền ngắn hạn, các doanh nghiệp sẽ phải chi trả thêm nhiều khoản dưới gầm bàn.

Doanh nghiệp đang cạn kiệt sau mấy năm Covid-19, thanh khoản đang trở nên đông cứng và trước mắt, cuối năm dương lịch cũng là dịp doanh nghiệp rất cần vốn ngắn hạn để sản xuất, kinh doanh và thanh toán. Nếu gặp giới hạn trần lãi suất thì rất dễ dẫn đến các giao dịch méo mó.

Nguyễn Minh Đức

Hạn mức tín dụng và những câu hỏi còn treoNgân hàng Nhà nước hôm qua đã điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2022 đối với các tổ chức tín dụng, và như thông lệ, không công khai chỉ tiêu này mà gửi riêng đến từng đơn vị.

tin nổi bật

Trông chờ gì vào tín dụng cho bất động sản?

Ngày mai, Ngân hàng Nhà nước sẽ tổ chức hội nghị về tín dụng đối với lĩnh vực bất động sản. Tới đây, Tổ công tác của Thủ tướng về tháo gỡ khó khăn cho các dự án bất động sản sẽ tổ chức gặp chính quyền một số tỉnh và nhà đầu tư. Bộ Xây dựng cũng vậy.

Coi là ‘con nuôi’, thể chế đất đai đang mất cân xứng

Sửa đổi Luật Đất đai và Luật Kinh doanh Bất động sản lần này phải khắc phục được chuyện “con đẻ”, “con nuôi” để đất nước thịnh vượng.

Đất đai và chuyện ‘con đẻ, con nuôi’

Đất thương mại, dịch vụ là “con gà đẻ trứng kim cương” nhưng lại bị coi là “con nuôi” trong thể chế, luật pháp nên nguồn lực cực lớn này đang bị lãng phí.

Ngân hàng bán ‘bia kèm lạc’, khách hàng bức xúc ‘một cổ hai tròng’

Việc nhân viên ngân hàng ép người vay tiền mua bảo hiểm đang trở thành vấn nạn gây nhức nhối cho không ít người.

Giáo viên ở Mỹ ứng xử ra sao với ChatGPT?

Sau khi công cụ ChatGPT ra đời, ở mọi nơi, mọi lĩnh vực đã dấy lên nhiều bàn thảo gay gắt. Cô giáo Đinh Thu Hồng, từ Mỹ, viết cho Tuần Việt Nam về những thay đổi với cô và ngành giáo dục Mỹ.

ChatGPT ngày càng được cải tiến nhưng bạn đã biết hỏi?

ChatGPT là ứng dụng dựa trên mô hình GPT (Generative Pre-training Transformer) với các bộ chuyển hóa (transformer) đã được đào tạo trước (pre-trained). ChatGPT được huấn luyện từ 570 GB tài liệu từ sách báo, Wikipedia, văn bản thu thập trên mạng.

Tất cả phục vụ Tổ quốc, phụng sự Nhân dân

Không tới tầm Nhân dân, Đảng nhất định không thể lãnh đạo, cầm quyền một cách ngang tầm và xứng đáng với lịch sử, với Đất nước và với Nhân dân.

ChatGPT là công cụ AI hữu hiệu phục vụ con người

ChatGPT không hoàn hảo. Có một số trường hợp, nó đưa ra câu trả lời không liên quan hoặc sai lệch. Như CEO của OpenAI đã nêu: “ChatGPT đôi khi viết những câu trả lời nghe có vẻ hợp lý nhưng không chính xác hoặc vô nghĩa”.

Vươn tầm Nhân dân

Tròn 92 mùa Xuân trước, Đảng của Dân tộc Việt Nam ra đời. Gần 78 năm lãnh đạo, cầm quyền, Đảng Cộng sản Việt Nam là đứa “con nòi, xuất thân từ giai cấp lao động, vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của Nhân dân".

ChatGPT hay là công nghệ AI nổi bật trong năm

ChatGPT có nhiều điểm hấp dẫn. Đây là một ứng dụng trí tuệ nhân tạo, được công ty OpenAI Inc (San Francisco) phát triển.

Tầm nhìn 2045 và vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng

Gắn kết chặt chẽ với lợi ích của nhân dân, của dân tộc chính là điều kiện then chốt để Đảng giữ vững bản chất đã được xác quyết từ ngày thành lập.

Chính sách sand-box để tạo động lực cho cán bộ

Để đưa con thuyền kinh tế vượt qua những khó khăn và thách thức gay gắt đang chờ ở phía trước, cần có cơ chế sand-box để tạo động lực và bảo vệ khu vực công.

"Việc cần làm ngay" trong lựa chọn cán bộ cấp cơ sở

Xem xét, đánh giá cán bộ ngay từ cơ sở thông qua việc lấy phiếu tín nhiệm theo định kỳ cần phải được xem là việc “cần làm ngay”.

Vài điều suy nghĩ về Tết cổ truyền dân tộc

Chúng ta đã ăn xong cái Tết kéo dài nhiều ngày, nhưng tôi vẫn muốn nói lại một số điều đang níu kéo, cản trở các bà, các mẹ của chúng ta trong dịp Tết.

Nhà trí thức có nên giàu không?

Đầu Xuân mới, xin bàn về một chủ đề tương đối nhạy cảm nhưng lại hết sức thực tế: Nhà trí thức có nên giàu không?