Cuối tuần vừa rồi, tôi đăng lên trang cá nhân một biểu đồ thể hiện giá điện trung bình và thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam là thấp nhất trong tương quan với một số quốc gia.

Biểu đồ, mà tôi lấy từ một tờ báo, đã thu hút được nhiều bình luận trái ngược nhau, thậm chí phản đối nhau gay gắt.

Các bình luận chỉ là của một số bạn nhưng nó giúp phản ánh tâm trạng của xã hội khi giá điện đang được xem xét tăng. Chẳng mấy ai muốn thanh toán hóa đơn cao hơn là điều dễ hiểu mà!

Tôi từng chứng kiến nhiều gia đình chỉ dùng một bóng điện chiếu sáng ban đêm ở những ngôi làng nghèo khó ở miền Trung nắng gió hay ở miền núi phía Bắc xa xôi. Ánh sáng èo uột đến mức công tơ gần như không quay. Giá điện tăng chắc chắn ảnh hưởng đến những người nghèo và tất nhiên đến rất, rất nhiều người khác đang trong làn sóng mất việc, dãn việc do suy giảm kinh tế. Và nhiều lĩnh vực khác.

Ảnh: Dân Trí

Có lần, tôi phỏng vấn ông Thái Phụng Nê, nguyên Bộ trưởng Bộ Năng lượng, vì sao giá điện ở Việt Nam thấp bậc nhất thế giới? Ông giải thích, Việt Nam phải cố giữ giá điện rẻ để “an dân và vì dân” và để thu hút vốn FDI bất chấp các quy luật thị trường.

Tuy nhiên, ông Nê, một trong những cây đại thụ của ngành năng lượng ở nước ta, nói đi nói lại một ý rằng, điện luôn luôn phải “đi trước một bước” mới đảm bảo cho nhu cầu phát triển kinh tế xã hội và nhu cầu tiêu dùng của người dân. “Đó là điều cốt lõi tuyệt đối, làm gì thì làm cũng phải nhớ điều đó”, ông nói thiết tha khi kết thúc cuộc trò chuyện với tôi.

Chắc chắn, nhiều người hiểu biết và có trách nhiệm ủng hộ quan điểm của ông Nê, tất nhiên, một cách dè dặt.

Ví dụ, Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Thắng Hải nói “bên lề” buổi họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 11 mới đây rằng, giá đầu vào tăng nên cần điều chỉnh giá điện, nhưng tăng giá điện ở mức nào thì các bộ, ngành sẽ rà soát theo đúng thực tế, sau đó “đề xuất cấp có thẩm quyền” xem xét, quyết định.

Tăng giá điện là vấn đề nhạy cảm. Lần tăng giá điện gần đây nhất là năm 2019, tức cách đây tới 4 năm trước khi khủng hoảng Covid-10 diễn ra. Rồi nó treo đó.

Điều hành giá xăng dầu là kinh nghiệm rất đáng tham khảo để điều hành giá điện

Đầu năm nay, Bộ Công Thương đã tính toán rằng, trong năm 2022 số lỗ của ngành điện sẽ lên tới 64.805 tỷ đồng, một con số lớn đến mức rất khó hình dung.

Tuy nhiên, số lỗ này có thể co lại còn khoảng 31.360 tỉ đồng trong cả năm nay, sau khi đã lỗ 15.758 tỉ đồng trong 10 tháng nhờ rất nhiều biện pháp như tiết giảm chi phí, mua nguyên liệu từ nguồn rẻ hơn, tối ưu vận hành hệ thống,…

Trong một lá thư phúc đáp những băn khoăn của một số học giả, chuyên gia Đào Nhật Đình viết: “Hiện tại EVN đang thua lỗ do giá than và khí quá cao, giá điện gió và mặt trời FIT cũng quá cao. Chỉ còn mỗi thủy điện phải gánh cho cả nền kinh tế”.

Giải thích này thuyết phục một cách đơn giản vì giá than nhập trên thị trường quốc tế từ mức 160 USD/tấn của tháng 9/2021 đã liên tục tăng phi mã. Thời điểm tháng 8/2022 giá than đã có lúc tăng lên hơn 400 USD/tấn.

Trong bối cảnh nhiệt điện chiếm tới 38,3% sản xuất toàn hệ thống thì càng sản xuất nhiệt điện là càng lỗ nặng khi giá bán buộc phải kìm.

Theo quy luật kinh doanh thông thường, giá bán ra phải cao hơn giá mua vào nhưng giá mua điện hiện nay đang cao hơn giá bán lẻ trong năm 2022. Đó là điều bất thường, nhất là khi cái gì cũng phải nhập khẩu theo giá quốc tế, từ nguyên liệu đầu vào, máy móc, công nghệ, con người để sản xuất điện.

Bất kỳ loại giá nào đều cũng phải tuân theo hai quy luật thị trường là quy luật cung cầu và quy luật giá trị bởi nếu phớt lờ thì thị trường gặp trục trặc ngay. Khi giá không được tính đúng, tính đủ thì việc đứt gãy đương nhiên xảy ra bất chấp mệnh lệnh hành chính hay ý chí chủ quan.

Câu chuyện giá xăng dầu mới đây là một ví dụ điển hình cho các quy luật trên. Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên từng khẳng định “lỗ thì ai làm” và đã cùng Bộ Tài chính tính toán mức chiết khấu, chi phí sản xuất hợp lý, góp phần khơi thông những đứt gãy trong cung cấp xăng dầu. Đến giờ thì xăng dầu không còn là vấn đề nóng bỏng nữa.

Điều hành giá xăng dầu là kinh nghiệm rất đáng tham khảo để điều hành giá điện, nhất là khi lạm phát vẫn còn dư địa cho năm nay. Đó là khe cửa hẹp. Vấn đề là bản lĩnh và trách nhiệm của các nhà điều hành mà thôi.

Tất nhiên, cần có những hỗ trợ tài chính cho dân nghèo vốn đã chồng chất khó khăn sau đại dịch.

Bất chợt, tôi lại nhớ tới “điều cốt lõi tuyệt đối” mà ông Thái Phụng Nê nói hôm nào. Vậy mà lâu nay, điện có “đi trước một bước” và vì sao?

Theo Quyết định 24/2017/QĐ-TTg năm 2017, giá điện tăng bao nhiêu đã được phân cấp rõ ràng.

Trường hợp giá bán điện bình quân cần điều chỉnh tăng từ 3% đến dưới 5% so với giá bán điện bình quân hiện hành và trong khung giá quy định, EVN quyết định điều chỉnh tăng giá bán điện bình quân ở mức tương ứng.

Trường hợp giá bán điện bình quân cần điều chỉnh tăng từ 5% đến dưới 10% so với giá bán điện bình quân hiện hành và trong khung giá quy định, EVN được phép điều chỉnh tăng giá bán điện bình quân ở mức tương ứng sau khi báo cáo và được Bộ Công Thương chấp thuận.

Trường hợp giá bán điện bình quân cần điều chỉnh tăng từ 10% trở lên so với giá bán điện bình quân hiện hành hoặc điều chỉnh ngoài khung giá quy định hoặc ảnh hưởng đến tình hình kinh tế vĩ mô, trên cơ sở hồ sơ phương án giá điện do EVN trình, Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính kiểm tra, rà soát và báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, cho ý kiến.

Trường hợp cần thiết, Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính báo cáo Ban Chỉ đạo điều hành giá trước khi báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Tư Giang

Quy hoạch điện: Những biến số cần lời giải

Cân bằng nhu cầu luôn là đầu vào quan trọng cho quy hoạch ngành Điện. Cần tính toán kỹ lưỡng nhu cầu điện năng trong tương lai để xử lý bài toán cân bằng cung cầu và đảm bảo an ninh năng lượng cho đất nước.

tin nổi bật

Nhà trí thức có nên giàu không?

Đầu Xuân mới, xin bàn về một chủ đề tương đối nhạy cảm nhưng lại hết sức thực tế: Nhà trí thức có nên giàu không?

"Từ chức 20" nhìn từ "Khoán 10"

Xin gọi năm 2022 vừa kết thúc là năm ‘Từ chức 20’ từ Kết luận số 20-TB/TW ngày 8.9.2022 của Bộ Chính trị.

Quốc phục nam của người Việt

Thời gian trước đây, cộng đồng mạng nói nhiều đến bộ quần áo của một vị đại sứ nọ mặc trong buổi lễ trình Quốc thư. Người bảo chẳng giống ai, người thì bảo như vậy cho khỏi “đụng hàng”.

Vượt nguy, tận cơ

Đáng nói hơn con số là thông điệp: Trong một thế giới nhiều bất trắc, đổi thay, đầy gam màu sáng tối rất cần “vượt nguy, tận cơ”, “tư duy lại, thiết kế lại, xây dựng lại”, và càng cần “hành động quyết liệt, khôn khéo, linh hoạt”.

“Giá như chúng ta quyết liệt hơn”

Một năm đã qua với những niềm vui, nỗi buồn pha lẫn sự trăn trở. Giá như chúng ta có cách điều hành quyết liệt, khôn khéo hơn nữa thì kết quả sẽ còn tích cực hơn.

Thách thức và triển vọng kinh tế năm 2023

Thế giới đang thay đổi rất nhanh cả về địa chính trị và cách mạng công nghệ, mở ra thời cơ mới rất lớn cho Việt Nam nếu biết tận dụng.

‘Chính phủ Việt Nam đã có những kết quả kinh tế xuất sắc’

Việt Nam duy trì vị trí dẫn đầu là nước xuất khẩu hàng hóa lớn nhất trong số các nước ASEAN vào thị trường EU.

Chào năm mới 2023: Từ khát vọng đến hành động

Bước vào năm 2023, Việt Nam ghi nhận một kỷ lục mới trong suốt hàng ngàn năm xây dựng và bảo vệ đất nước: dân số chính thức đạt 100 triệu người, trở thành quốc gia đông dân số thứ 15 trên thế giới.

Tết là dịp để kích cầu

“Tết” với người Việt là thời điểm được nghỉ khá dài theo luật lao động. Ở đây, xin không bàn luận góc độ phong tục, tập quán, văn hóa truyền thống mà nhìn Tết ở góc độ kinh tế.

Người gửi tiền bỗng trở thành nhà đầu tư bảo hiểm

Việc những người gửi tiền tiết kiệm ngân hàng tố bị lừa trở thành nhà đầu tư bảo hiểm là có thật, đang gây nhức nhối. Song, vì điều đó mà có những quy định kỹ thuật thắt chặt dịch vụ này cũng không nên”.

Nỗi xót xa và niềm phẫn uất mang tên ‘đăng kiểm’

Hệ thống đăng kiểm đang bộc lộ những tệ hại tồn đọng của nó trước con mắt của bàn dân thiên hạ, muốn chữa trị cần tách bạch toàn bộ chức năng quản lý.

Lời giải bài toán hóc búa mang tên bất động sản

Bất động sản hiện nay không dừng ở đầu cơ đất đai mà là ngành kinh tế quan trọng thông qua các sản phẩm công nghiệp, nhà ở và nghỉ dưỡng.

‘Chênh lệch địa tô’ từ lý thuyết đến thực tiễn

Đất ở và đất thương mại, dịch vụ thường có giá cao gấp cả chục lần, thậm chí cả trăm lần so với đất nông nghiệp. “Chênh lệch địa tô” hình thành từ đó: do chuyển mục đích từ loại đất có giá trị thấp sang loại đất có giá trị cao hơn.

Việt Nam tăng trưởng kinh tế số mạnh nhất khu vực Đông Nam Á

Sau hai năm đại dịch vừa qua đã đẩy nhanh xu hướng thay đổi thói quen mua sắm và kinh doanh trực tuyến của Việt Nam theo hướng tích cực.

‘Bài học thứ 4’ của Tổng Bí thư và điều hành kinh tế

Không mấy ai dự đoán đúng được tương lai, nhưng ai cũng cần phải dự đoán nó nếu muốn hoạch định tương lai tốt hơn thay vì thụ động chờ đợi.