Từ câu chuyện ở Ngọn Rào có thể thấy, muốn người dân thay đổi thói quen, trước hết phải giúp họ nhận ra những lợi ích thiết thực mà công nghệ mang lại trong cuộc sống.
Cầm sổ đỏ nhưng không biết đất nằm ở đâu
Ở thôn Ngọn Rào, xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị, câu chuyện chuyển đổi số bắt đầu từ một nhu cầu rất đời thường: người dân cần biết chính xác đất của mình ở đâu, được sử dụng như thế nào và làm sao để yên tâm canh tác.
Anh Nguyễn Văn Minh, tổ viên Tổ công nghệ số cộng đồng, kiêm Trưởng Ban Công tác Mặt trận thôn Ngọn Rào, kể rằng từng có trường hợp bà con cầm bìa đỏ (sổ đỏ) nhưng không biết mảnh đất của mình nằm ở đâu; lại có bà con được giao đất trong rừng nhưng không biết sử dụng vào việc gì nên đành bỏ hoang vì sợ vi phạm pháp luật.
Giờ đây, khi gặp những trường hợp như vậy, người dân có thể nhờ tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn cách tìm hiểu thông tin.
Tại Ngọn Rào, khoảng 80% người dân làm keo tràm; ngoài ra, bà con còn trồng ngô và một số loại cây nông nghiệp khác. Sinh kế gắn với đất đai càng khiến nhu cầu tiếp cận thông tin trở nên thiết thực.
Tổ công nghệ số cộng đồng vì thế trở thành cầu nối giúp người dân tìm đến nguồn thông tin chính thống, từng bước làm quen với VNeID, ứng dụng Quảng Trị-S và các nền tảng số phục vụ đời sống.
Tuy nhiên, công việc của Tổ công nghệ số cộng đồng không dễ dàng. Người dân ban ngày đi làm rừng, cạo mủ, bóc keo; nhiều người tối về mệt mỏi, ít sử dụng điện thoại. Có người lớn tuổi được hướng dẫn cài đặt ứng dụng nhưng vài ngày sau đã quên mật khẩu. Một số hộ sử dụng điện thoại cũ, xử lý chậm.
“Có những hộ người trẻ thì đi làm ăn, đi lao động xa; ở nhà chỉ có ông bà già. Một số bà con đi làm rẫy, có khi phải vào ba bốn lần mình mới gặp được”, anh Minh tâm sự.
Địa bàn dân cư phân tán, trình độ sử dụng công nghệ của người dân không đồng đều, trong khi kinh phí đi lại chủ yếu phải tự túc. Dẫu vậy, anh Minh cùng các thành viên trong Tổ công nghệ số cộng đồng thôn Ngọn Rào vẫn vui khi thấy từ chỗ còn dè dặt, một bộ phận người dân đã bắt đầu biết dùng các nền tảng số để trao đổi, mua bán hàng hóa, từng bước mở rộng cách tiếp cận thông tin phục vụ sinh kế.
Đưa thông tin đến tận nhà dân
Ở Ngọn Rào, 12 thành viên của Tổ công nghệ số cộng đồng không chỉ tích cực phổ biến ứng dụng số mà còn tìm cách đưa thông tin đến những hộ ít có điều kiện tiếp cận công nghệ, ghi nhận vướng mắc từ cơ sở và chuyển đến cơ quan có trách nhiệm giải quyết.
Phần lớn thành viên tổ công nghệ số cộng đồng hoạt động kiêm nhiệm, dựa vào tinh thần trách nhiệm và sự tự nguyện. Trong khi đó, địa bàn rộng, người dân phân tán, việc đi lại nhiều lần khiến chi phí xăng xe trở thành gánh nặng. Rất mong cấp trên quan tâm hỗ trợ một phần kinh phí để chúng tôi duy trì hoạt động lâu dài.
Ông Nguyễn Quốc Tuấn, Trưởng thôn kiêm Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng thôn Ngọn Rào chia sẻ: Thôn có 484 hộ, bình quân mỗi gia đình có một điện thoại thông minh. Tuy nhiên, việc sở hữu thiết bị không đồng nghĩa với khả năng sử dụng thành thạo. Một số khu vực còn gặp tình trạng sóng 3G, 4G chập chờn. Nhìn chung người dân chưa hình thành thói quen thường xuyên tra cứu thông tin trên môi trường số.
Bởi vậy, các buổi họp thôn, sinh hoạt cộng đồng vẫn là dịp quan trọng để thành viên tổ giải thích, hướng dẫn trực tiếp. Nhóm Zalo và trang Facebook của thôn được sử dụng để thông báo nhanh, nhưng khi người dân chưa biết thao tác, cán bộ cơ sở vẫn phải kiên trì chỉ dẫn từng bước.
Với thông tin đất đai, cách làm này càng có ý nghĩa. Người dân có thể được giới thiệu nơi tra cứu thông tin, nhưng nếu chưa hiểu cách đọc bản đồ, chưa xác định được thửa đất trên thực địa hoặc chưa biết cơ quan nào có thẩm quyền giải đáp thì vẫn cần người hướng dẫn. Tổ công nghệ số cộng đồng giúp nối liền các khâu ấy, đồng thời hỗ trợ người dân tìm đến cán bộ chuyên môn khi cần xác minh ranh giới, mốc giới hay quy định sử dụng đất.
Ở cấp xã, ông Trần Hương Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Phong Nha thẳng thắn nhìn nhận, địa bàn rộng, thôn bản phân tán, nhiều cán bộ cơ sở lớn tuổi và hạn chế kỹ năng số khiến hoạt động của các tổ công nghệ số cộng đồng ban đầu chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Tuy nhiên, sau sắp xếp, xã kiện toàn từ 39 thôn, bản xuống còn 19 thôn, bản (18 thôn, 1 bản); đồng thời bổ sung lực lượng trẻ, có trình độ công nghệ vào các tổ. Đến nay, 18/18 thôn đã được trang bị máy tính, máy in và điểm phát wifi tại nhà văn hóa.
Xã cũng kết nối các tổ qua nhóm Zalo để kịp thời hỗ trợ khi cơ sở gặp vướng mắc, hướng tới mục tiêu hướng dẫn người dân thực hiện những thủ tục cơ bản ngay tại thôn, giảm thời gian và chi phí đi lại.
Từ 'đi xin thông tin' đến chủ động tiếp cận thông tin
Khoảng 2 năm nay, 'bức tranh' tiếp cận thông tin ở tỉnh Quảng Trị có nhiều khởi sắc, trong đó có một phần đóng góp của dự án 'Tăng cường tiếp cận thông tin thông qua chuyển đổi số trong quản lý bền vững tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường' do tổ chức Oxfam tại Việt Nam tài trợ, được Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số tỉnh (thuộc Sở Khoa học và Công nghệ) phối hợp cùng Trung tâm Nghiên cứu quản trị tài nguyên vùng cao (CeGORN) triển khai.
Nếu ở cấp thôn, việc tiếp cận thông tin đất đai bắt đầu từ những câu hỏi cụ thể của từng hộ gia đình, thì ở cấp tỉnh, yêu cầu đặt ra là xây dựng một hệ thống cung cấp thông tin có tính đồng bộ, minh bạch và duy trì lâu dài.
Một trong những kết quả bước đầu đáng khích lệ nhất là chuyển từ trạng thái 'người dân phải đi xin thông tin' sang việc 'chính quyền chủ động công khai thông tin'.
Ông Trần Diễm Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số - Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Trị, đồng thời là Giám đốc dự án cho hay: Trong khuôn khổ dự án, các chuyên mục Tiếp cận thông tin đã được xây dựng trên 93/93 trang thông tin điện tử của các sở, ngành, địa phương tại Quảng Trị.
Các nhóm thông tin được ưu tiên số hóa, tích hợp gồm: văn bản quy phạm pháp luật và thủ tục hành chính; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; dự án đầu tư công, bồi thường, giải phóng mặt bằng; ngân sách nhà nước; chính sách an sinh xã hội; thông tin bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên.
Tuy nhiên, ông Phúc cũng lưu ý, đưa thông tin lên mạng mới chỉ là một phần công việc. Nếu người dân không biết nơi tra cứu, không có thiết bị phù hợp hoặc không hiểu nội dung văn bản thì quyền tiếp cận thông tin vẫn khó trở thành lợi ích thực tế.
Bởi vậy, các tổ công nghệ số cộng đồng vẫn được xác định là 'mắt xích' quan trọng. Toàn tỉnh Quảng Trị hiện có 917 tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 9.542 thành viên. Mạng lưới ấy tạo ra một kênh đưa thông tin từ cơ quan quản lý đến tận cộng đồng, đồng thời giúp chính quyền nhận biết những vướng mắc mà người dân đang gặp phải.
Sau chuyến đi thực tế tại Quảng Trị, điều đọng lại sâu sắc nhất trong tâm trí chúng tôi là lời khẳng định của ông Trần Diễm Phúc: “Quyền tiếp cận thông tin tại Quảng Trị đã chuyển từ trạng thái 'thụ động chờ cấp' sang 'chủ động, minh bạch và sẵn sàng trên nền tảng số', gắn chặt với sinh kế bền vững của mọi người dân, không để ai bị bỏ lại phía sau”.
Đó không chỉ là kết quả của một hành trình đưa thông tin đến gần hơn với người dân, mà còn là nền tảng để đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ở Quảng Trị thêm vững tin vào chặng đường phía trước.
Quảng Trị: Phát triển công dân số, thu hẹp khoảng cách số ở vùng sâu, vùng xaNhằm tạo điều kiện để mọi người dân, kể cả ở vùng sâu, vùng xa đều được tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ số, dịch vụ hành chính công và nguồn thông tin chính thống, Quảng Trị triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phát triển hạ tầng số, công dân số.
.svg){kind=icon}
