Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10, Thủ tướng Lê Minh Hưng nói ngân sách nhà nước “phải có trách nhiệm chia sẻ với nền kinh tế, người dân và doanh nghiệp”. Chính phủ vẫn kiên định mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, song trong hai tháng cuối năm, Thủ tướng dành ưu tiên cao nhất cho việc kiểm soát lạm phát. Ông lý giải rằng nếu giá cả mất ổn định, thành quả tăng trưởng khó lan đến người dân.

Sức ép đã hiện rõ. CPI bình quân mười tháng tăng 4,57%, cao hơn mức khoảng 4,5% đặt ra cho cả năm. Giá xăng dầu đã tăng mạnh, lãi suất và tỷ giá cũng gây sức ép lên chi phí của doanh nghiệp.

Doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng tăng 13,5%, nhưng sau khi loại trừ yếu tố giá, mức tăng còn 7,7%, chỉ nhỉnh hơn mức 7,4% cùng kỳ năm trước. Sức mua có tăng, song đà tăng thêm khá mỏng khi nền kinh tế đang trông vào tiêu dùng cuối năm.

Với doanh nghiệp, bán được thêm hàng chưa chắc đã dễ xoay tiền hơn. Số doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường trong tháng 10 giảm gần 20% so với cùng kỳ, đánh dấu tháng giảm thứ năm liên tiếp.

Con số ấy đáng chú ý vào lúc các cơ sở kinh doanh thường phải ứng vốn nhập hàng, mua nguyên liệu và chuẩn bị trả lương cuối năm. Giá đầu vào hạ được một khoản ngay lúc này có thể giúp họ bớt phải vay để lo những việc ấy.

Giá tăng là phải co kéo

Năm 2025, GDP bình quân đầu người của Việt Nam vào khoảng 5.066 USD, bằng chừng 35% mức bình quân thế giới. Ở từng gia đình, khả năng chống đỡ khi giá tăng còn tùy vào việc có kiếm được tiền đều đặn hay không.

w gia xang e10 378.png
Từ ngày 1/11, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các loại xăng về 0% và áp dụng đến hết tháng 3/2027. Ảnh: Tuấn Hùng

Theo Cục Thống kê, trong quý III, 60,6% người có việc làm là lao động phi chính thức. Cứ nhìn người chạy xe kiếm sống từng ngày, họ ốm nằm nhà ba hôm là mất ba hôm tiền công. Chủ nhà trọ vẫn thu tiền đúng hẹn. Xăng mà lên giá thì sáng dắt xe ra đường đã phải móc túi thêm, cuốc đầu tiên còn chưa có. Tiền trọ khó bớt, tiền xăng cũng thế. Đến lúc đi chợ, có khi họ đành mua ít thịt đi.

Ở tuổi đáng lẽ được nghỉ ngơi, nhiều người vẫn phải kiếm sống hoặc trông vào con cháu. Theo số liệu Bảo hiểm xã hội Việt Nam đăng tải năm 2025, 73% người cao tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng. Với những nhà phải nuôi con nhỏ và phụng dưỡng cha mẹ bằng một nguồn thu bấp bênh, chuyện cơm nước hằng ngày đã chiếm phần lớn sự tính toán.

Dân dĩ thực vi tiên. Giá cả ổn định giúp họ biết tháng tới còn xoay xở được bằng số tiền tháng này.

Khoản chia sẻ đi được bao xa?

Từ ngày 1/11, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các loại xăng về 0% và áp dụng đến hết tháng 3/2027. Bộ Tài chính ước tính ngân sách giảm thu khoảng 7.672,5 tỷ đồng trong thời gian này. Cùng ngày, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, sau khi Chính phủ xem xét tình hình tài chính của EVN. Khoản hụt thu thuế thuộc về ngân sách. Phần giảm giá điện tác động trực tiếp đến doanh thu bán điện của EVN.

Theo ước tính được Bộ Tài chính công bố, hai biện pháp có thể kéo mức biến động CPI tháng 11 so với tháng trước xuống khoảng 0,5 điểm phần trăm so với kịch bản không áp dụng. Tác động tính trên CPI bình quân cả năm khoảng 0,08 điểm phần trăm. Từ giờ đến Tết, giá thực phẩm và diễn biến giá thế giới vẫn còn có thể làm thay đổi tính toán ấy.

Người đi xe máy thấy giá mới ngay lần đổ xăng tiếp theo. Báo chí phản ánh, giá xăng trong nước giảm từ 1.575 đến 1.804 đồng mỗi lít. Người mua 20 lít một tháng, nếu mức giảm đó được duy trì, sẽ bớt khoảng 32.000 đến 36.000 đồng. Có thể hình dung ngay quy mô khoản hỗ trợ ấy trong chi tiêu của một gia đình.

Với một xưởng nhỏ, khoản tiết kiệm hiện trên hóa đơn điện. Từ đó đến giá một món hàng còn một quãng. Chủ xưởng vẫn phải trả tiền nguyên liệu, tiền công, tiền thuê mặt bằng và lãi vay. Nếu những khoản ấy còn tăng, bớt tiền điện có khi chỉ vừa đủ để họ giữ giá bán qua Tết. Với người đi chợ, giữ được giá một món hàng thiết yếu lúc này đã có ý nghĩa.

Số tiền tiết kiệm từ giảm thuế xăng tùy vào số lít xăng mua. Nhà có ô tô, đi nhiều, có thể tiết kiệm nhiều tiền hơn một gia đình chỉ có chiếc xe máy. Còn với một hộ thu nhập thấp, tiền trọ và tiền ăn có thể mới là những khoản đang dồn họ vào thế phải vay mượn.

Nếu áp lực giá kéo dài, ngân sách cần tính đến hỗ trợ trực tiếp những hộ chật vật nhất. Với điện, bài toán còn nằm ở chỗ EVN phải có vốn đầu tư nguồn và lưới. Xưởng bớt được một phần tiền điện mỗi tháng vẫn có thể mất nhiều hơn nếu phải dừng máy vì thiếu điện.

Ngân sách lấy đâu ra phần để chia sẻ? Tại phiên họp, Thủ tướng cũng yêu cầu tiết kiệm chi thường xuyên và rà soát đầu tư công. Đặt yêu cầu ấy cạnh quyết định giảm thuế xăng, câu hỏi trở nên cụ thể. Khoản chi thường xuyên nào có thể bớt ngay? Dự án nào chưa cấp thiết có thể lùi để dành vốn cho công trình đang cần tiền?

Đến hết tháng 3, khi thời hạn áp dụng thuế suất 0% kết thúc, cũng cần nhìn lại giá xăng, sức mua và số thu thực tế. Khi ấy mới có cơ sở để cân nhắc khoản chia sẻ tiếp theo nên dành cho ai và bằng cách nào.

Cuối năm, nhiều gia đình sẽ tính xem sau khi trả tiền trọ, tiền điện, tiền xăng, họ còn bao nhiêu để lo cái Tết. Thành quả tăng trưởng mà Thủ tướng nói tới cũng cần được đưa vào phép tính ấy.