Phía Nhật Bản cho biết mục tiêu không chỉ là xây dựng công trình mà còn phải tạo tác động thực chất tới sinh kế, đời sống và phát huy vai trò chủ thể của người dân địa phương, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.
Thông tin được Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đưa ra tại cuộc họp báo thường niên diễn ra sáng nay (7/10) ở Hà Nội. Cuộc họp nhằm công bố kết quả hoạt động từ tháng 10/2025 đến tháng 9/2026 và những định hướng hợp tác thời gian tới.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc JICA tiếp tục dành nguồn lực cho các khu vực còn khó khăn, đặc biệt là miền núi và vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số.
Tháng 5/2026, JICA ký hai hiệp định vay với tổng trị giá khoảng 40 tỷ yen, tương đương 249,8 triệu USD, nhằm phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu tại 8 tỉnh miền núi phía Bắc, gồm đường giao thông, công trình thủy lợi, cấp nước và kè sông.
Trong đó, Dự án Phát triển cơ sở hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu để hỗ trợ sản xuất cho đồng bào dân tộc tại các tỉnh miền núi và trung du phía Bắc có khoản vay 17,67 tỷ yen, khoảng 112 triệu USD. Dự án Phát triển nông thôn có khả năng chống chịu thiên tai có quy mô 21,59 tỷ yen, khoảng 137 triệu USD.
Người dân phải là chủ thể
Trao đổi với báo chí về cách các dự án tác động tới vùng sâu, vùng xa và đồng bào dân tộc thiểu số, ông Kobayashi Yosuke - Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam - cho biết, các dự án được xem xét trên những tiêu chí cụ thể, trong đó có tác động đối với sinh kế, đời sống của người dân địa phương và mức độ tham gia trực tiếp của cộng đồng.
Trong chiến lược hợp tác hiện nay, JICA cũng xác định phát triển hạ tầng cơ bản tại các khu vực khó khăn là một trong những nội dung của trụ cột thúc đẩy hạ tầng chiến lược tại Việt Nam.
“Nhưng điểm JICA muốn nhấn mạnh là người dân không chỉ đứng ở vị trí thụ hưởng. Cách hỗ trợ của JICA không phải là mang một mô hình của Nhật Bản sang rồi yêu cầu địa phương làm theo. Thay vào đó, dự án cần giúp người dân nhìn lại chính tài nguyên văn hóa của cộng đồng mình, nhận diện giá trị có thể phát huy và tự đề xuất cách thức biến những giá trị ấy thành sản phẩm, sinh kế phù hợp”, ông Kobayashi Yosuke nhấn mạnh.
Theo cách này, người dân địa phương trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành dự án và đưa ra ý tưởng. JICA đóng vai trò hỗ trợ phương pháp, kiến thức và kỹ thuật để những ý tưởng đó có thể trở thành hoạt động thực tế.
JICA cho biết sẽ tiếp tục bám sát các định hướng cải cách và yêu cầu phát triển của Việt Nam, trong đó có mục tiêu cải thiện sinh kế cho người dân tộc thiểu số.
Từ nông nghiệp đến khả năng chống chịu thiên tai
Bên cạnh các dự án hạ tầng lớn, một số hoạt động của JICA trong năm qua cũng hướng trực tiếp đến sinh kế khu vực nông thôn.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, JICA đang triển khai dự án tăng cường chuỗi giá trị cây trồng an toàn tại các tỉnh phía Bắc. Tài liệu công bố tại họp báo ghi nhận hoạt động chuyên gia JICA cùng người dân, hợp tác xã trao đổi kỹ thuật sản xuất, từ khâu ươm giống đến xây dựng chuỗi giá trị.
Các giải pháp tăng khả năng chống chịu trước thiên tai cũng được đưa vào chương trình hợp tác. Trong giai đoạn 2025-2026, JICA triển khai các hoạt động liên quan đến cảnh báo sớm sạt lở đất, lũ bùn đá dựa vào cộng đồng và ứng dụng công nghệ số trong phòng, chống thiên tai.
Điều này đặc biệt đáng chú ý với miền núi, bởi thiên tai không chỉ phá hủy nhà cửa, đường sá mà có thể làm mất đất sản xuất và sinh kế của một hộ gia đình chỉ sau một trận lũ hoặc sạt lở.
Hơn 80 dự án và chương trình đang được triển khai
Bức tranh hợp tác của JICA tại Việt Nam trong năm qua rộng hơn các dự án dành cho miền núi.
Theo báo cáo tại cuộc họp báo, JICA đang triển khai 12 dự án vốn vay ODA, 11 dự án tài chính đầu tư khu vực tư nhân và 27 dự án hợp tác kỹ thuật. Bên cạnh đó là 5 dự án viện trợ không hoàn lại, 21 dự án do doanh nghiệp tư nhân Nhật Bản đề xuất và 18 dự án thuộc Chương trình Đối tác Phát triển.
Riêng các dự án hợp tác kỹ thuật có tổng chi phí khoảng 4,5 tỷ yen, tương đương 28,1 triệu USD. Trong kỳ thống kê, 420 học viên Việt Nam tham gia đào tạo tại Nhật Bản và 747 lượt chuyên gia được phái sang Việt Nam. Hiện có 40 tình nguyện viên Nhật Bản hoạt động tại Việt Nam.
Trong định hướng mới, JICA xác định bốn trụ cột hợp tác gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực; phát triển doanh nghiệp trong nước và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; cải thiện môi trường đầu tư; và phát triển hạ tầng chiến lược.
Dù những lĩnh vực như AI, bán dẫn hay chuyển đổi số đang ngày càng được nhấn mạnh, nhưng Trưởng đại diện JICA khẳng định, phát triển hạ tầng cơ bản ở các địa bàn khó khăn vẫn tiếp tục là một phần quan trọng trong hợp tác với Việt Nam.
.svg){kind=icon}
