Sức sống sau 40 năm của bộ phim tài liệu 'Hà Nội trong mắt ai'

Trên sân khấu, đạo diễn 82 tuổi đã khóc: "Tôi được nhận giải thưởng này, được gặp gỡ mọi người. Tôi rất cảm động. Ngày hôm nay hun đúc thêm cho chúng ta tình cảm, trách nhiệm, bổn phận đối với Hà Nội - nơi ta đang sinh sống".

Hà Nội trong mắt ai bắt đầu bằng tiếng đàn của nghệ sĩ guitar khiếm thị Văn Vượng, người chưa từng được nhìn thấy cảnh trí Hà Nội. Gốc cây cổ thụ trong công viên Bách Thảo hay những dòng người đạp xe trên phố xuất hiện ở đầu phim, vẽ nên một Hà Nội thanh bình 40 năm trước, một hình ảnh rất khác với sự tấp nập bây giờ. Nhưng dù có thay đổi thế nào, thì Hà Nội trong mắt mỗi người cũng có nét đẹp riêng, cảm xúc riêng. Đến nhà nghệ sĩ mù cũng đặt một bức tranh phong cảnh Hà Nội và ông có một ước mơ thấy Hà Nội dù chỉ 1 lần trong đời. 

Hà Nội trong mắt ai ra đời năm 1982 và bị cấm chiếu suốt 5 năm, đến tận năm 1987 mới ra mắt công chúng cùng với một tác phẩm 'bom tấn' khác cũng của đạo diễn Trần Văn Thủy là Chuyện tử tế. Đạo diễn Trần Văn Thủy kể rằng, ngay từ lần đầu chiếu phim để trình duyệt, ban giám đốc Xưởng phim Tài liệu khoa học trung ương đã thấy "có gì đó không ổn". Những người có trọng trách trong lĩnh vực tư tưởng văn hoá xem xong họ kết luận ngay rằng "phim có vấn đề". Cuối cùng giám đốc xưởng phim Lý Thái Bảo nói với ông Thủy rằng "bộ phim không được chiếu".

Hà Nội trong mắt ai gây xôn xao suốt nhiều năm và từng được coi là bộ phim nhạy cảm, động chạm. Dù phim nói về Hà Nội, quay không thiếu danh thắng hay cảnh sắc nổi tiếng nào của đất Hà Thành, với hình ảnh họa sĩ Bùi Xuân Phái, tranh phố Phái nhưng lại được coi là bộ phim mượn chuyện xưa để nói chuyện nay với nhiều ẩn ý, lớp nghĩa, mượn những câu chuyện và nhân vật lịch sử gắn bó với thủ đô như: Chu Văn An, Ngô Thì Nhậm, Nguyễn Trãi, Tô Hiến Thành, Quang Trung... để phản ánh suy nghĩ của người dân về tình hình xã hội. Có lẽ không một bộ phim nào làm về Hà Nội lại "đậm đặc" như Hà Nội trong mắt ai, truyền đi thông điệp về cốt cách, chữ tâm, và sự cương trực của con người. 

Trong ký ức của nhiều thế hệ khán giả, Hà Nội trong mắt ai từng là bộ phim "có vấn đề". Đi đâu người ta cũng thấy xôn xao, bàn tán về bộ phim vì giá trị của nó nhưng bị cấm chiếu vì bị cho là động chạm. Cũng giống như Hà Nội trong mắt ai, Chuyện tử tế từng có số phận tương tự. Phim ra đời năm 1985 nhưng bị cấm chiếu tới tận năm 1987 mới ra mắt công chúng, trở thành hiện tượng phim tài liệu của điện ảnh Việt Nam một thời. Tác phẩm mang đậm dấu ấn Trần Văn Thủy với tư duy khác biệt và sự phản biện xã hội mạnh mẽ, đau đáu đi tìm đáp cho câu hỏi: "Thế nào là sự tử tế?". 

Hai bộ phim này đã từng làm ông 'lên bờ xuống ruộng' nhiều năm trước nhưng nhờ có Thủ tướng Phạm Văn Đồng, cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh với tầm nhìn lớn mà phim Hà Nội trong mắt aiChuyện tử tế thoát khỏi danh sách đen và đến được với công chúng.

Mới đây hai bộ phim tài liệu kinh điển này đã mang về cho đạo diễn Trần Văn Thủy giải thưởng Bùi Xuân Phái. Ông cùng vợ và con gái tới dự lễ trao giải Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội chiều 6/10 tại Hà Nội. Trên sân khấu, đạo diễn 82 tuổi đã khóc: "Sự cố gắng của tôi cho cả cuộc đời làm phim, hôm nay rất may mắn ở thời điểm cũng không còn khỏe mạnh nữa, tôi được nhận giải thưởng này, được gặp gỡ mọi người. Tôi rất cảm động. Ngày hôm nay hun đúc thêm cho chúng ta tình cảm, trách nhiệm, bổn phận đối với Hà Nội - nơi ta đang sinh sống".

Ông Lê Xuân Thành - đại diện ban tổ chức nhận định: "Đến nay, phim trở thành những giá trị mang tính biểu tượng, di sản hình ảnh về Hà Nội, về một thời đầy khát khao đổi mới và mong muốn những điều tử tế". Ông cho biết đạo diễn Trần Văn Thủy được vinh danh nhờ loạt tác phẩm nổi tiếng, trong đó có Hà Nội trong mắt ai, Chuyện tử tế. Hơn 40 năm trước, đạo diễn làm phim với nhiều những ưu tư, trăn trở, tự vấn về thời thế, thế thời. Hai tác phẩm cũng khắc họa vẻ đẹp Hà Nội nghìn năm, từ lịch sử, văn hóa đến nhịp sống đời thường. 

Khi luận bàn về Hà Nội trong mắt ai, ông bị lãnh đạo cao cấp gọi lên bắt phải sửa và nói ông nghĩ xem hãy nhận làm 1 bộ phim lễ lạt để kỷ niệm 30 năm giải phóng thủ đô nhưng Trần Văn Thủy tìm cách thoái lui. Ông nói không có cách nào làm một bộ phim hay nếu không động vào thần kinh của xã hội.

Đạo diễn Trần Văn Thủy dự lễ trao giải Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội chiều 6/10 tại Hà Nội. 

Trong một cuộc trò chuyện với VietNamNet năm 2016, đạo diễn kể ông và vợ từng phải leo qua mái nhà đi thủ tiêu tài liệu, băng hình và chạy đến nhà người chị ở Thái Hà để khỏi bị bắt. Làm Chuyện tử tế xong đã lâu nhưng vì vướng mắc với Hà Nội trong mắt ai, Trần Văn Thủy không dám đưa bộ phim đi duyệt.

Sáng 7/10/1987, ông được TBT Nguyễn Văn Linh mời ra nói chuyện riêng về Hà Nội trong mắt ai và khuyên Trần Văn Thủy nên làm phần 2. Do vậy, Chuyện tử tế được coi là phần 2 của Hà Nội trong mắt ai. Đạo diễn Trần Văn Thủy nói nhờ có lời nói của ông Nguyễn Văn Linh mà Chuyện tử tế được ra đời. Cả hai phim đều được ra mắt năm 1987, nhiều năm sau khi hoàn thành và trở thành những tác phẩm kinh điển của đạo diễn Trần Văn Thủy cũng như phim tài liệu Việt Nam. 

"Theo anh thế nào là sự tử tế? - Chịu, thế nào là sự tử tế bây giờ là khó lắm đấy!; - Có được phép nói thật không ạ?" là những câu thoại vô cùng ấn tượng trong Chuyện tử tế. Và đạo diễn đã mượn lời hai nhân vật trong Chuyện tử tế để truyền đi thông điệp về hai chữ "tử tế". "Hai chữ tử tế cộng chung lại là cẩn thận từ những việc nhỏ nhất vì chữ tử tế chúng ta hiểu lâu ngày nó sai đi, khác đi. Cái tử tế thực sự không phải có tiền mà mua được, không thể mong ước là có được mà qua học hành, rèn luyện, giữ gìn, kế thừa mà có". Và "Ăn ở với nhau tử tế là lẽ tử tế, là niềm an ủi của người đời, chỉ có đồ hủi mới ăn ở với nhau chẳng ra gì".

Quỳnh An

tin nổi bật

Chủ tịch nước thăm Hàn Quốc - 'tuyết rơi đầu mùa sẽ có khách quý đến thăm nhà'

Chuyến thăm của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc diễn ra đúng thời điểm Hàn Quốc có tuyết rơi đầu mùa mang ý nghĩa rất lớn bởi người Hàn Quốc có câu ngạn ngữ: "khi tuyết rơi đầu mùa thì chúng ta sẽ có khách quý đến thăm nhà".

Hợp tác quốc tế để huy động tài chính xanh phục vụ tăng trưởng bền vững

Bên cạnh dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, Việt Nam đang đẩy mạnh thu hút nguồn tài chính xanh và nguồn vốn từ các quỹ đầu tư nhằm phục vụ cơ cấu lại nền kinh tế, với trọng tâm là cơ cấu lại các doanh nghiệp nhà nước.

Đào tạo nghề, tạo việc làm ngày càng khẳng định vai trò trong giảm nghèo bền vững

Trong chương trình MTQG giảm nghèo giai đoạn 2021 – 2025, nội dung về đào tạo nghề và giải quyết việc làm được thiết kế thành một dự án riêng là dự án số 4, có mục tiêu, lộ trình và các chỉ tiêu cụ thể.

Bình Phước chung sức xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu

Năm 2022, phong trào xây dựng nông thôn mới tiếp tục được tỉnh Bình Phước triển khai sâu rộng, đồng bộ, với nội dung phong phú, hình thức đa dạng.

Khát vọng quốc gia phát triển vào năm 2045

Đất nước ta có một lịch sử lâu dài và rõ ràng sự phát triển đến ngày nay không thể không nói đến vai trò của những khát vọng. Đến Đại hội 13 của Đảng là khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển thu nhập cao vào năm 2045.

Phát huy sức mạnh nội sinh để xây dựng, phát triển đất nước

MTTQ và các tổ chức chính trị-xã hội đã có nhiều nỗ lực trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần tạo nên nguồn sức mạnh nội sinh to lớn, mạnh mẽ,

Tập hợp, đoàn kết nhân dân thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế-xã hội

Đảng đoàn đã chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức tuyên truyền, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết 23-NQ/TW thành một đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng trong toàn hệ thống Mặt trận và các đoàn thể chính trị xã hội trên phạm vi cả nước.

Động lực mạnh mẽ thúc đẩy thực hiện thắng lợi nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc

10 năm qua, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đã nỗ lực phấn đấu thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương 8 Khóa XI và đạt được những kết quả quan trọng.

Ấn tượng lực lượng Cảnh sát cơ động kỵ binh trấn áp tội phạm

Đoàn Cảnh sát cơ động kỵ binh là lực lượng mới, được biên chế cho Bộ tư lệnh Cảnh sát cơ động (Bộ Công an) từ ngày 15/1/2020.

Khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, vì một Việt Nam hùng cường

Trước đây, lòng yêu nước thể hiện bằng ý chí quyết tâm giữ nước. Ngày nay, điều đó vẫn còn nguyên giá trị nhưng khác trước là làm sao xây dựng đất nước hùng cường để có thể sánh vai với các nước phát triển trên thế giới.

Phát huy nguồn lực tôn giáo trong xây dựng bảo vệ Tổ quốc

Lần đầu tiên chúng ta đưa vào văn kiện Đại hội Đảng khẳng định nguồn lực của tôn giáo và chỉ rất rõ, đó là phát huy nguồn lực tôn giáo trong xây dựng bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đời sống ở khu dân cư.

Chuyến bay mang thông điệp hãy tôn trọng phụ nữ và trẻ em

Trên hai chuyến bay từ Hà Nội tới TP.HCM và Singapore, hành khách được tặng những chiếc ghim cài áo là những bông hoa hồng màu cam kèm với ruy băng màu trắng, thể hiện cam kết hành động chấm dứt mọi hình thức bạo lực với phụ nữ và trẻ em.

Việt Nam - Uganda: Quyết tâm tăng cường hợp tác kinh tế

Chủ tịch nước và Tổng thống Uganda khẳng định quyết tâm tăng cường hợp tác kinh tế, nâng cao kim ngạch thương mại song phương tương xứng với quan hệ chính trị tốt đẹp, với quy mô thị trường gần 150 triệu dân của hai nền kinh tế.

Lực lượng vũ trang Bình Dương: Phát huy truyền thống anh hùng, thi đua hoàn thành nhiệm vụ

Ra đời từ phong trào Cách mạng tháng Tám đến Nam Bộ kháng chiến, lực lượng vũ trang tỉnh Bình Dương không ngừng lớn mạnh, luôn hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Củng cố ‘lưới đa tầng’ an sinh xã hội để không ai bị bỏ lại phía sau

Bản chất của ASXH là tạo ra lưới an toàn gồm nhiều tầng, nhiều lớp cho tất cả các thành viên xã hội trong trường hợp bị giảm, bị mất thu nhập hay gặp phải những rủi ro khác.