Hơn 3 tháng cho 1 chiếc mâm
Phải mất hơn 3 tháng để hoàn thiện 1 chiếc mâm mây, nhưng nghệ nhân Hốih Plát ở xã biên giới Avương, TP. Đà Nẵng vẫn kiên trì giữ nghề đan lát của đồng bào Cơ Tu, bởi ông coi đó là "báu vật".
Nổi bật nhất là những chiếc mâm mây được làm cầu kỳ. Những sợi mây nhỏ được đan sát nhau, tạo thành các đường nét đều đặn và hoa văn bắt mắt.
Một chiếc mâm có giá khoảng 5 triệu đồng. Nhưng để làm ra một sản phẩm, ông phải mất hơn 3 tháng và trải qua nhiều công đoạn.
Ông Plát học nghề từ khi còn nhỏ, theo những người lớn tuổi trong gia đình. Từ việc chọn mây, chẻ nan, kéo sợi đến dựng khung, đan và hoàn thiện sản phẩm, từng công đoạn dần trở nên quen thuộc với ông.
Đến tuổi đôi mươi, ông đã có thể tự tay làm nhiều vật dụng phục vụ đời sống gia đình và cộng đồng.
Theo ông Plát, kéo mây là một trong những công đoạn đòi hỏi kinh nghiệm. Sợi mây phải đủ mềm để uốn nhưng vẫn giữ được độ chắc. Khi dựng khung, người thợ tiếp tục luồn từng sợi, vừa đan vừa chỉnh để các đường mây thẳng, đều và cân đối.
“Nghề này phải kiên nhẫn. Từng sợi mây đều phải làm kỹ, không thể nóng vội”, ông Hốih Plát nói.
Không chỉ chiếc mâm, nhiều sản phẩm khác cũng cần rất nhiều thời gian. Một chiếc hộp lớn có nắp đậy mất hơn 2 tháng để hoàn thiện.
Talet nhỏ hơn nhưng lại có nhiều chi tiết khó, nhất là phần ba ngăn phải cân xứng, khung chắc và đường mây kín.
“Nhìn nhỏ vậy thôi chứ làm talet cũng kỳ công lắm”, ông Hốih Plát chia sẻ.
Mỗi sản phẩm được ông làm theo một công dụng riêng. Những món đồ cầu kỳ hiện còn được khách hàng ở nhiều nơi đặt mua để trang trí nhà hàng, khách sạn, Homestay hoặc làm quà lưu niệm.
Nỗi lo tìm người nối nghề
Từ những vật dụng quen thuộc trong đời sống người Cơ Tu, sản phẩm của ông Hốih Plát dần được biết đến ở nhiều địa phương.
Bình quân giá của một chiếc mâm khoảng 5 triệu đồng. Hộp lớn hơn 2 triệu đồng, loại nhỏ trên 1 triệu đồng. Talet khoảng 2 triệu đồng. Những chiếc giỏ xách, ví đựng đồ có giá từ 500.000 đồng đến hơn 1 triệu đồng.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, vì tuổi cao nên ông Hốih Plát không còn tự mình vào rừng tìm mây được như trước.
"Công việc hiện nay của tôi chủ yếu là lựa chọn, xử lý nguyên liệu và ngồi đan. Đơn hàng nhiều, nhưng chỉ một mình làm nên cũng nhận số lượng nhất định thôi”, ông Hốih Plát nói.
Điều khiến ông Hốih Plát trăn trở không phải chuyện thiếu đơn hàng, mà là người tiếp nối. Ông từng truyền nghề cho một số người trong làng.
Thế nhưng, đan lát cần nhiều thời gian và sự kiên trì, trong khi thu nhập không phải lúc nào cũng ổn định. Một số người sau thời gian học nghề đã chuyển sang công việc khác.
Dù vậy, ông vẫn sẵn sàng truyền nghề cho những ai muốn học. Với ông, điều quan trọng là có người tiếp tục biết cách chọn mây, kéo sợi, dựng khung và tạo nên những sản phẩm mang dấu ấn của đồng bào Cơ Tu.
Ngoài giá trị về kinh tế, giá trị lớn hơn nằm ở kỹ thuật, sự khéo léo và câu chuyện văn hóa được gửi lại trong từng sản phẩm.
Với ông Hốih Plát, "báu vật" không nằm trong tủ kính, mà phải được giữ bằng đôi tay người thợ và hiện diện trong đời sống hằng ngày.
Trong căn nhà của ông Hốih Plát, nghề truyền thống còn được tiếp nối theo một cách khác. Vợ ông, bà Apác, nhiều năm gắn bó với khung dệt thổ cẩm của đồng bào Cơ Tu.
Nếu ông Hốih Plát quen với những sợi mây thì bà Apác dành nhiều thời gian bên những đường chỉ. Các hoa văn truyền thống được bà nâng niu, gìn giữ qua từng tấm vải.
“Mỗi chiếc áo nam có giá khoảng 700.000 đồng, bộ váy nữ hơn 1 triệu đồng. Nhưng sản phẩm tôi làm chủ yếu để dùng trong gia đình, trao tặng con cháu. Mình giữ nghề, giữ nét đẹp của đồng bào mình”, bà Apác chia sẻ.
Theo ông Lưu Văn Khương - Phó Chủ tịch UBND xã Avương, bảo tồn văn hóa Cơ Tu phải gắn với những người đang trực tiếp thực hành và lưu giữ các giá trị truyền thống. Các nghệ nhân có vai trò quan trọng trong việc duy trì nghề và truyền dạy kỹ thuật cho thế hệ trẻ.
“Chính quyền địa phương cũng khuyến khích nghệ nhân truyền nghề, đồng thời tạo điều kiện để sản phẩm thủ công truyền thống tiếp cận thị trường. Khi nghề mang lại thu nhập, người dân sẽ có thêm động lực để gắn bó”, ông Khương cho biết.
.svg){kind=icon}
