Lễ hội: Nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại

Lễ hội được coi là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, là một trong những môi trường giáo dục truyền thống và văn hóa dân tộc rất tốt cho lớp trẻ, là một nhu cầu tinh thần chính đáng của mọi người, cần được trân trọng.

Theo các nhà nghiên cứu, phần lớn các lễ hội dân gian truyền thống đều khởi nguồn từ nhu cầu sinh hoạt tinh thần của cộng đồng làng xã thời xưa, nó gắn bó mật thiết với văn hóa làng xã, và trong buổi ban đầu lễ hội được tổ chức ở địa bàn làng xã là chủ yếu. Xét đại thể thì lễ hội về cơ bản là một hiện tượng văn hóa đẹp, lành mạnh, cần được khai thác những yếu tố tích cực để phát huy, làm cho đời sống tinh thần của xã hội thêm phong phú, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển tiến bộ.

 

Ngành văn hóa đã đưa ra một thống kê sơ sơ như sau: Hiện cả nước có gần 9000 lễ hội, trong đó có khoảng 7000 lễ hội dân gian truyền thống, gần 1400 lễ hội tôn giáo, hơn 400 lễ hội lịch sử, cách mạng,... và ngoài ra còn khoảng gần 30 lễ hội du nhập từ nước ngoài vào. Có người đã nhẩm tính: bình quân mỗi ngày nước ta có đến trên dưới 20 lễ hội đã có đăng ký!

{keywords}
Lễ hội Đền Trần Nam Định

Mỗi lễ hội đều có nét tiêu biểu riêng và chứa đựng trong đó nhiều giá trị văn hóa cao đẹp, đậm đà bản sắc Việt. Mỗi lễ hội đều hướng tới một nhân vật (hoặc một tập thể nhân vật) được coi là linh thiêng, cần được tôn kính, ghi ơn, và phải được các đời sau tưởng nhớ, cúng giỗ chân thành. Đó là các anh hùng dân tộc trong chống ngoại xâm, là các danh nhân văn hóa, là những người có công lao to lớn đối với việc xây dựng đất nước, phát triển kinh tế- xã hội ở từng địa phương cũng như với cả nước, là những người có công truyền nghề, chống thiên tai, khai phá đất hoang mở đất, lập làng ấp mới, là những người hy sinh vì nghĩa lớn, là những người giàu lòng nhân ái trong hoạt động cứu trợ đồng bào,...

Lễ hội chính là thái độ thể hiện lòng biết ơn “uống nước nhớ nguồn” và sự ngưỡng vọng, tôn vinh của người đời sau đối với công lao và đức độ của các đối tượng đáng kính nói trên. Do vậy mà lễ hội được coi là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, là một trong những môi trường giáo dục truyền thống và văn hóa dân tộc rất tốt cho lớp trẻ, là một nhu cầu tinh thần chính đáng của mọi người, cần được trân trọng.

Từ ngày đất nước đổi mới đến nay, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đã được phục hồi, tôn vinh và nâng cấp, trong đó đáng chú ý là các lễ hội.

Hiện nay, việc khai thác các lễ hội văn hóa, đặc biệt là các lễ hội vùng dân tộc thiểu số để phát triển du lịch còn hạn chế do công tác quản lý, tổ chức các lễ hội còn bất cập. Một số lễ hội ngày càng bị mất đi giá trị nguyên gốc, bị sân khấu hóa, bổ sung, xen kẽ những yếu tố hiện đại, lai căng không phù hợp gây phản cảm cho khách du lịch. Nhiều lễ hội được tổ chức tràn lan, bị thương mại hóa; thậm chí bị lợi dụng cho mục đích mê tín dị đoan đã gây bức xúc trong dư luận.

Vì thế, để tổ chức lễ hội dân gian vừa giữ được bản sắc văn hóa dân tộc vừa phục vụ phát triển du lịch, ngành văn hóa cần kết hợp với ngành du lịch, chính quyền địa phương rà soát lại tất cả lễ hội dân gian; có công trình nghiên cứu khoa học mang tính tổng thể về lễ hội truyền thống, phải chỉ ra được những giá trị tích cực của lễ hội, phải rạch ròi đâu là tín ngưỡng văn hóa dân gian, đâu là mê tín dị đoan, đâu là giá trị vốn có, đâu là những yếu tố lai tạp, vay mượn… Từ đó, chúng ta mới có thể lựa chọn và khai thác giá trị của lễ hội, cái nào có thể biến thành sản phẩm phục vụ đối tượng khách nào, vào thời điểm nào, ở đâu và như thế nào. Hạn chế tối đa các biểu hiện hình thức, phô trương. Phải cân nhắc thận trọng đối với những dự kiến cải tiến nội dung và hình thức tổ chức lễ hội (sân khấu hóa, học theo nước ngoài,...).

Bên cạnh đó, diện mạo văn hóa của lễ hội chỉ có thể trở nên gần gũi với truyền thống khi người tổ chức, quản lý lễ hội và người tham gia lễ hội thật sự am hiểu về giá trị, ý nghĩa của lễ hội, từ đó điều chỉnh hành vi và có ứng xử văn hóa khi tham gia lễ hội. Việc tổ chức, quản lý lễ hội hiện đang đứng trước mâu thuẫn: người được đào tạo về chuyên môn tổ chức thì thiếu hiểu biết kỹ lưỡng về lễ hội, người am hiểu văn hóa lễ hội thì lại ít tham gia vào khâu phục dựng và tổ chức, dẫn đến lễ hội vẫn diễn ra nhưng càng lúc càng xa rời ý nghĩa và giá trị lịch sử. Vì thế, để giữ gìn tính nguyên gốc của lễ hội, các cơ quan chức năng cần điều phối, ủy nhiệm và phân công các nhà nghiên cứu có tri thức về văn hóa lễ hội, những người có chuyên môn làm việc với ban tổ chức, giúp khẳng định đâu là giá trị cốt lõi của lễ hội ở địa phương mình, ai sẽ là người thực hành các giá trị đó và thực hành như thế nào để lễ hội gìn giữ, phát huy được nét đẹp văn hóa vốn có.

Ðồng thời, để bảo đảm giá trị nhân văn sâu sắc và yếu tố tâm linh của lễ hội, cơ quan tổ chức lễ hội nên tuân thủ nghiêm ngặt về thời gian, địa điểm, nghi thức hành lễ, đạo cụ, trang phục, nội dung lễ hội. Khi phục dựng lễ hội, nhất thiết phải xác định các giá trị gốc, tiêu chí nhận dạng cũng như những biểu hiện đặc trưng của lễ hội, tránh làm sai lệch lễ hội sau mỗi lần khai thác.

Hồng Khanh
Ảnh: Hoàng Hiệp

tin nổi bật

Nguồn lực người Việt trong và ngoài nước: Sức mạnh mềm, điểm tựa để vươn xa

Phát huy truyền thống yêu nước nồng nàn và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) ngay từ khi mới hình thành, đã luôn đồng hành cùng đất nước trong mọi hoàn cảnh.

Bắt nhịp với quốc tế, Việt Nam ra quy định về tín dụng xanh, trái phiếu xanh

Xu hướng phát triển thị trường tín dụng xanh và trái phiếu xanh đã phát triển từ 20 năm gần đây trên thế giới. Việt Nam cũng đang bắt đầu triển khai những giải pháp để thúc đẩy thị trường này.

Nghị quyết chuyên đề đầu tiên của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Chuyên đề về công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một nội dung quan trọng của Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt các Nghị quyết Hội nghị lần thứ 6, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII.

Tổng kết để xác định phương hướng chiến lược trong thời gian tới

Quân ủy Trung ương vừa tổ chức Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XI) về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Việt Nam đi đầu và thúc đẩy dòng tín dụng xanh và tài chính xanh

Việt Nam có hai mục tiêu đầy tham vọng cho năm 2050. Đó là trở thành quốc gia có thu nhập cao và đạt được phát thải ròng carbon bằng 0. Hai mục tiêu này muốn đạt được đều cần rất nhiều tiền đầu tư.

Hợp tác tài chính để triển khai 3 đột phá chiến lược

Thời gian qua, Việt Nam và ngân hàng EIB đã thống nhất một thỏa thuận khung hợp tác tài chính và trên cơ sở đó, ký kết 5 hiệp định tài trợ với tổng trị giá cam kết 571 triệu EUR.

Xây dựng tiềm lực quốc phòng đủ mạnh để tăng khả năng bảo vệ Tổ quốc

Triển lãm Quốc phòng quốc tế 2022 là một trong những hoạt động góp phần đánh dấu những nỗ lực của Việt Nam trong xu thế hướng tới toàn cầu hóa, đa dạng hóa, hiện đại hóa.

Định hướng đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước: 5 nhóm quan điểm chỉ đạo toàn diện

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quá trình phát triển vì nó đưa cả nền sản xuất vật chất và đời sống văn hóa - xã hội của đất nước lên trình độ mới.

Tình hình mới yêu cầu nâng cao chất lượng phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn

Bối cảnh tình hình trong nước và thế giới có nhiều thay đổi lớn, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ đất nước trong tình hình mới đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng trong thực hiện nhiệm vụ phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

Chủ tịch nước mong muốn các tập đoàn Hàn Quốc tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào Việt Nam

Sáng 5/12, tại thủ đô Seoul, nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Hàn Quốc, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã tiếp các tập đoàn hàng đầu của Hàn Quốc. Những tập đoàn này đang triển khai nhiều dự án quy mô lớn tại Việt Nam.

Hợp tác quốc tế để huy động tài chính xanh phục vụ tăng trưởng bền vững

Bên cạnh dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, Việt Nam đang đẩy mạnh thu hút nguồn tài chính xanh và nguồn vốn từ các quỹ đầu tư nhằm phục vụ cơ cấu lại nền kinh tế, với trọng tâm là cơ cấu lại các doanh nghiệp nhà nước.

Di cư của đồng bào dân tộc thiểu số, nhìn từ Sơn La

Về cơ bản đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh Sơn La đã được cải thiện, song một bộ phận đồng bào dân tộc thiếu số còn thuộc diện đói nghèo, đời sống còn gặp nhiều khó khăn dẫn đến nảy sinh ý định di cư.

Việt Nam - Uganda: Quyết tâm tăng cường hợp tác kinh tế

Chủ tịch nước và Tổng thống Uganda khẳng định quyết tâm tăng cường hợp tác kinh tế, nâng cao kim ngạch thương mại song phương tương xứng với quan hệ chính trị tốt đẹp, với quy mô thị trường gần 150 triệu dân của hai nền kinh tế.

Lực lượng vũ trang Bình Dương: Phát huy truyền thống anh hùng, thi đua hoàn thành nhiệm vụ

Ra đời từ phong trào Cách mạng tháng Tám đến Nam Bộ kháng chiến, lực lượng vũ trang tỉnh Bình Dương không ngừng lớn mạnh, luôn hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Kim ngạch thương mại Việt Nam-Thái Lan: Mục tiêu phấn đấu 25-30 tỷ USD không quá khó

Hiện kim ngạch thương mại 2 nước là 20 tỷ USD, và đặt mục tiêu đạt 25 tỷ USD, thậm chí 30 tỷ USD vào năm 2025. Chủ tịch nước cho rằng đây là những con số ý nghĩa và mục tiêu phấn đấu 25-30 tỷ USD không quá khó với các DN tiêu biểu của hai nước.