Hơn hai thập kỷ qua, vợ chồng ông Hồ Văn Minh và bà Hồ Thị Hà ở xã Phước Trà, TP Đà Nẵng vẫn miệt mài truyền dạy múa cồng chiêng, làm trang phục truyền thống và gìn giữ những giá trị văn hóa của đồng bào Ca Dong.
XEM CLIP: Già làng 72 tuổi gìn giữ nghề đan lát truyền thống của người Ca Dong
Giữ mạch nguồn văn hóa của làng
Trong căn nhà ở làng Cao Sơn, thôn Long Sơn, già Hồ Văn Giác và vợ, bà Đinh Thị Dung, ngồi bên những sợi mây rừng được chẻ nhỏ, gác lên mái bếp.
Những lúc nông nhàn, ông Giác lại vào rừng tìm mây mang về. Qua đôi tay quen nghề của hai vợ chồng, mây dần thành những chiếc gùi, giỏ và vật dụng truyền thống của người Ca Dong.
“Ngày trước, trong làng nhiều người biết đan lắm. Bây giờ người biết làm ít dần. Mình còn sức thì cứ làm, ai muốn học thì mình chỉ”, già Giác nói.
Ông Giác và bà Dung học đan lát từ nhỏ, nhìn người lớn làm rồi tập theo, lâu dần thành thạo.
Cuộc sống đổi thay, nghề đan lát cũng ít người theo hơn. Hiện ở Long Sơn chỉ còn một số người biết nghề, trong đó vợ chồng ông Giác được bà con đánh giá là khéo tay nhất làng.
Hai ông bà vẫn duy trì nghề đan lát, vừa làm vật dụng cho gia đình, vừa bán và mang sản phẩm đi trưng bày tại các sự kiện văn hóa, du lịch. Tay nghề của ông bà được nhiều người biết đến, nên thỉnh thoảng có người đặt làm theo yêu cầu.
Bà Dung còn biết nhiều điệu múa truyền thống và thường tham gia các hoạt động văn hóa ở địa phương.
Với già Giác, đan lát chỉ là một phần vốn văn hóa ông tích lũy từ thuở nhỏ. Ông chơi được nhiều loại nhạc cụ truyền thống, biết hát ting ting và một số làn điệu dân ca khác; am hiểu phong tục, lễ hội và nhiều nghi thức cúng của người Ca Dong. Ông cũng biết dựng, trang trí cây nêu, vốn gắn với nhiều nghi lễ, lễ hội của cộng đồng.
Trong lễ ăn trâu huê, cúng máng nước hay các ngày hội văn hóa ở Trà My, già Giác thường cùng những người lớn tuổi trong làng thực hiện nghi thức. Các bài cúng, cách chuẩn bị lễ vật và tập tục được ông học từ người đi trước, ghi nhớ qua nhiều năm thực hành.
Nhờ vốn hiểu biết ấy và uy tín trong cộng đồng, già Giác trở thành một trong những người tích cực gìn giữ, truyền lại văn hóa truyền thống ở địa phương.
Ông trực tiếp chỉ cho thanh niên cách đan lát, đánh chiêng và thực hành một số nghi lễ. Hiện Long Sơn có câu lạc bộ cồng chiêng với 26 thành viên, gồm người đánh chiêng, đánh trống và múa.
“Trước đây chỉ vài người trong làng biết đánh chiêng hay thực hành nghi lễ. Giờ có đội văn nghệ, lớp trẻ được học chiêng, học múa, học nghi lễ, mình cũng có cơ hội truyền dạy. Thấy văn hóa làng như sống lại, người trẻ chịu học thì mình vui”, già Giác chia sẻ.
Sáu người con của ông bà nay đều có công việc ổn định và gia đình riêng. Tuy nhiên, chưa ai thực sự nối nghề đan lát của cha mẹ.
Còn sức, còn góp việc làng
Già Giác còn lưu giữ nhiều câu chuyện về đời sống người Ca Dong thuở trước.
Ông kể, ngày ấy các ngôi làng khá biệt lập, dân cư không đông. Bà con sống chủ yếu bằng nương rẫy, cùng làm nhà, dựng làng, trồng trọt, săn bắt và quây quần trong những dịp lễ hội.
Trong ký ức của ông vẫn còn hình ảnh những ngôi nhà truyền thống, ché rượu cần trong gian cúng, nghi thức chọn đất dựng làng và những lễ ăn trâu huê kéo dài trong tiếng chiêng, tiếng hát.
Bà Nguyễn Thị Nhài, Trưởng thôn Long Sơn, cho biết già Giác là một trong những người am hiểu sâu về văn hóa Ca Dong ở địa phương. Những người còn nắm giữ nhiều kỹ năng và vốn văn hóa truyền thống như vợ chồng ông ngày càng ít.
“Nói vui thì ông giống như một ‘cuốn sổ tay sống’ của làng. Từ nghề đan lát, nhạc cụ truyền thống đến phong tục, lễ nghi, người trẻ không biết hoặc chưa rõ thì thường tìm đến ông để hỏi. Điều chúng tôi mong nhất là những gì ông bà đang biết sẽ tiếp tục được truyền lại cho con cháu trong làng”, bà Nhài chia sẻ.
Già Giác còn là người có uy tín nhiều năm trong cộng đồng. Với bà con Cao Sơn, uy tín ấy được vun đắp từ những việc thường ngày. Khi thôn, xã có việc cần tuyên truyền, vận động, ông thường cùng cán bộ gặp gỡ bà con, lựa lời dễ hiểu để mọi người đồng thuận.
Ông quan niệm, muốn vận động người khác thì trước hết gia đình mình phải làm được. Nhiều năm qua, hai vợ chồng làm nương rẫy, phát triển kinh tế vườn, chăn nuôi rồi đầu tư máy xay gạo để vừa có thêm thu nhập, vừa phục vụ bà con quanh vùng.
“Mình còn sức thì còn góp việc làng. Việc gì bà con chưa hiểu thì mình giải thích; việc gì làm được thì cùng bà con làm. Mình sống ở đây cả đời rồi, giúp được gì cho làng thì mình giúp”, già Giác nói.
.svg){kind=icon}
