Tục cúng ma khô tưởng nhớ người đã khuất của người Mông

Người Mông ở Hà Giang có tục cúng ma khô (hay còn gọi là lễ tôn hồn) sau khi người chết đã được chôn cất đúng 12 ngày. Đây là tục lệ có từ xa xưa thể hiện tình cảm, hiếu nghĩa với người đã khuất.

Khác với đám hiếu được tổ chức khi người vừa mới chết vẫn còn ở trong nhà, đám ma khô của người Mông ở Quản Bạ, Hà Giang là lễ cúng cuối cùng ngụ ý để thả hồn người chết về với tổ tiên, cội nguồn, mong sao linh hồn người chết được siêu thoát, tìm được đường về yên nghỉ với tổ tiên và phù hộ cho gia đình.

Sau khi chôn cất 12 ngày, gia chủ nếu không đủ điều kiện tổ chức lễ ma khô thì có thể nhờ thầy cúng làm lễ gia hạn (còn gọi là lễ hứa lại), sau 1 tháng hay vài năm cũng được, nếu không làm sẽ bị ma quấy rối không cho làm ăn.

Sáng sớm hôm diễn ra lễ ma khô, gia đình có người chết đến mộ lấy hai mảnh tre đặt cạnh mộ (hai mảnh tre buộc chéo nhau, tượng trưng cho linh hồn người chết) mang về nhà.

Về đến nhà, thầy cúng đặt hai mảng tre xuống nền nhà và bắt đầu làm lễ khấn gọi hồn người chết về. Nếu mảnh tre đổ úp, nghĩa là linh hồn đã về đựơc đến nhà, nếu mảnh tre đổ ngửa là linh hồn ngưòi chết còn ở bên ngoài, thầy cúng sẽ phải khấn cho đến khi mảnh tre đặt xuống đổ úp mới thôi.

Kết thúc lễ cúng tại nhà là khi ma khô đồng ý ra khỏi nhà, gia đình sẽ làm lễ tiễn. Đi đầu đoàn là những người thân, tiếp đến là người đánh trống, khèn, một phụ nữ cầm bó đuốc rơm, vừa đi vừa huơ tay như thể mở đường cho ma khô. Đám rước vừa đi vừa đánh trống, thổi khèn. Đến gần ngôi mộ chôn người chết thì dừng lại, hạ “ma khô” xuống đất, tiến hành mời rượu và lại tung hai nửa gióng tre để hỏi lại người chết có thật sự muốn đi về với tổ tiên không.

Khi được đồng ý, tất cả mọi người đều cười hỉ hả và ma khô lập tức được tung lên, bay ra xa. Lúc này người chết đã tìm được đường về với tổ tiên. Sau khi hoàn tất, mọi người đều nhanh chóng trở về nhà gia chủ và tham gia bữa tiệc cúng ma.

{keywords}
Sau khi “gọi hồn” thành công, người nhà dựng thành hình con bù nhìn (được người Mông gọi là cẩu vá) có đủ áo quần và khăn vấn đầu từ hai mảnh tre đó, đặt đứng trong một cái mẹt rồi bắt đầu làm lễ cúng. Lễ bắt đầu với bài khèn cúng “ma khô”. Thầy cúng đi vòng quanh nhà rồi mới vào nhà. Thầy cúng, thầy khèn, thầy kèn cùng xoay người múa may, làm lễ, họ mời người chết về ăn để rồi ra đi thanh thản, không lưu luyến trần gian… 
{keywords}
Sau lễ cúng ngoài cửa, cẩu vá được đưa vào nhà.
{keywords}
Cẩu vá được đặt bên vách, dưới bàn thờ tổ tiên trước khi tiến hành lễ cúng.
{keywords}
Hoàn thiện các thủ tục trước khi vào lễ cúng chính.
{keywords}
Trong khi lễ cúng diễn ra, những người thân trong gia đình sẽ khóc than bằng thứ ngôn ngữ riêng để thể hiện lòng tiếc thương.
{keywords}
Người trong gia đình khóc thương bên cẩu vá - tượng trưng cho người thân đã mất.
{keywords}
Đám ma khô của người Mông là nghi lễ và ứng xử để lý giải cho quá trình siêu thoát, sự tồn tại, trưởng thành của linh hồn ở thế giới bên kia, phù hợp với tín ngưỡng của đồng bào về vũ trụ.
{keywords}
Những bài khèn, điệu nhạc cúng ma khô kèm theo những điệu múa khèn diễn ra trong hầu hết buổi cúng ma khô.
{keywords}
Họ hàng, người thân tưởng nhớ đến người đã mất.
{keywords}
  Suốt thời gian cúng, người cùng bản sẽ qua lại thăm nom, trò chuyện. Mỗi ngươi khi đến dự lễ cúng ma khô, đều mang theo gùi đựng gạo hoặc rượu, lợn, gà, vàng hương, giấy mã và cả tiền phúng viếng.
{keywords}
Âm nhạc và ca từ trong lễ cúng ma chậm rãi và nhẹ nhàng nhưng không hề mang không khí đau thương, bi ai, chết chóc, ngược lại, như một lời tâm sự rủ rỉ, nhắn nhủ những người còn sống càng phải biết yêu thương, đùm bọc và che chở nhau.
{keywords}
Người thân sẽ mổ bò, mổ lợn, cầu cho người chết tìm được đường về yên nghỉ với tổ tiên trong lễ cúng "ma khô" của người Mông.

Ảnh: Ngọc Quý

tin nổi bật

Giúp đồng bào Đan Lai ở Thạch Ngàn, Nghệ An tái định cư

Đan Lai là dân tộc ít người, sinh sống chủ yếu ở miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An. Đói nghèo bủa vây, hôn nhân cận huyết thống kéo dài nhiều năm khiến tộc người Đan Lai ở huyện Con Cuông (huyện miền núi Nghệ An) đứng trước nguy cơ sacuy vong giống nòi.

Phát huy sức mạnh nội sinh để xây dựng, phát triển đất nước

MTTQ và các tổ chức chính trị-xã hội đã có nhiều nỗ lực trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần tạo nên nguồn sức mạnh nội sinh to lớn, mạnh mẽ,

Tập hợp, đoàn kết nhân dân thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế-xã hội

Đảng đoàn đã chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức tuyên truyền, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết 23-NQ/TW thành một đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng trong toàn hệ thống Mặt trận và các đoàn thể chính trị xã hội trên phạm vi cả nước.

Đại đoàn kết phải diễn ra hàng ngày, hàng giờ để chung tay xây dựng và phát triển đất nước

Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, đại đoàn kết phải diễn ra hằng ngày, hằng giờ ở tất cả các khu dân cư, các ngành, các cấp để chung tay xây dựng và phát triển đất nước. Càng khó khăn, càng phức tạp, càng phải đoàn kết, thống nhất.

Hậu Giang: Các tôn giáo đang hoạt động bình đẳng, tự do theo quy định của pháp luật

Nguồn lực của các tôn giáo có vai trò quan trọng cùng với nguồn lực của các giai tầng trong xã hội góp phần xây dựng, thúc đẩy Hậu Giang phát triển nhanh, bền vững.

Lễ cầu Quốc thái dân an, hoà bình thế giới tại chùa Bái Đính

Ủy ban Hòa bình Việt Nam phối hợp với Giáp hội phật giáo Việt Nam tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ cầu quốc thái dân an, hòa bình thế giới và Buổi chia sẻ thông tin về hòa bình nhằm tuyên truyền về truyền thống dân tộc, tinh thần yêu nước.

'Phật giáo Thái Nguyên với sự nghiệp bảo vệ và phát triển đất nước'

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - Viện Nghiên cứu tôn giáo và tín ngưỡng vừa phối hợp với Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Thái Nguyên tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề 'Phật giáo Thái Nguyên với sự nghiệp bảo vệ và phát triển đất nước'.

"Trở về quê hương, đóng góp xây dựng TPHCM văn minh - hiện đại - nghĩa tình"

Tại thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng hơn 3.000 doanh nghiệp do kiều bào đầu tư với số vốn hơn 45 nghìn tỷ đồng, thu hút hơn 400 trí thức kiều bào về làm việc dài hạn, gần 200 tri thức tham gia hợp tác nghiên cứu.

Tri ân, đền ơn đáp nghĩa nhân 50 năm chiến thắng Chốt chặn Tàu Ô

Nhiều hoạt động tri ân, đền ơn đáp nghĩa diễn ra tại huyện Hớn Quản và thị xã Bình Long (tỉnh Bình Phước) nhân dịp kỷ niệm 75 năm ngày thương binh, liệt sỹ và kỷ niệm 50 năm chiến thắng Chốt chặn Tàu Ô (28/8/1972-28/8/2022).

Đại lễ 3 ngày cầu siêu cho đồng bào tử nạn vì Covid-19

Tròn 1 năm sau khi làn sóng dịch Covid-19 lần thứ 4 quét qua TP.HCM lấy đi sinh mạng của hàng ngàn người, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP.HCM tổ chức Đại lễ tưởng niệm - kỳ siêu đồng bào tử vong và cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong đại dịch.

Bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới: Phát huy nguồn lực của nhân dân để xây dựng Tổ quốc

Sau 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XI) trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực có nhiều biến động rất phức tạp, khó dự báo, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đã nỗ lực phấn đấu đạt nhiều kết quả tích cực.

Bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới: Xây dựng “thế trận lòng dân”

Xây dựng và phát huy mạnh mẽ “thế trận lòng dân” là sự phát triển tư tưởng lấy “dân là gốc”, phát huy sức mạnh của nhân dân, là “kế sách giữ nước” từ sớm, từ xa.

Lễ tri ân, cầu siêu anh linh các anh hùng liệt sĩ

Lễ dâng hương, tri ân, cầu siêu anh linh các anh hùng liệt sĩ vừa diễn ra tại Nhà thờ Tổ chùa Ba Vàng nhân 75 năm ngày Thương binh, Liệt sĩ 27/7.

Nối dài đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc

Càng đến ngày 27/7, đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc lại được thể hiện mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Đồng bào theo đạo Hồi góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân

Đồng bào theo đạo Hồi luôn kề vai, sát cánh cùng nhân dân vượt qua khó khăn, thử thách, tích cực tham gia các phong trào đạt hiệu quả thiết thực.